Świat Podróży Kolejowych

Obserwuj nas


Mapa odwiedzin


Statystyki od 25.04.2017 r.

Free counters!

CZARNOGÓRA


Przewoźnik narodowy: Željeznički prevoz Crne Gore
Strona internetowa: www.zcg-prevoz.me
Ostatnia aktualizacja: 22.07.2017 (data publikacji: 06.02.2012)


1. Rozkład jazdy i ceny
2. Jak dojechać koleją do Czarnogóry.
3. Podróż koleją po Czarnogórze.
4. Połączenia międzynarodowe.
5. Historia kolei w Czarnogórze.
6. Ciekawostki kolejowe.
7. Koleje czarnogórskie na You Tube.

Wydaje się, że kolej w Czarnogórze to temat na bardzo krótki artykuł, bowiem w ruchu pasażerskim czynne są dwie linie Bar - Bijelo Polje oraz Podgorica - Nikšić, ponadto linia Podgorica - Szkodra dla przewozów towarowych oraz kilka bocznic w Podgoricy i Nikšiću. Jak się okazuje, kolej czarnogórska ma interesującą historię, a dawniej można było dojechać bezpośrednim pociągiem z Podgoricy do Sarajewa albo z przesiadkami z Zelenki do Dubrownika. Kolej w Czarnogórze to malownicze linie kolejowe uważane za najpiękniejsze w Europie, jeśli nie na świecie. W artykule szczegółowo opisałem współczesną sytuację kolei w Czarnogórze oraz dla czytelników zainteresowanych koleją na Bałkanach przygotowałem najważniejsze informacje z historii kolei czarnogórskich.

1. ROZKŁAD JAZDY


Rozkład jazdy pociągów krajowych kolei czarnogórskich możecie sprawdzić na stronie zpcg.me/lokalni-red-voznje.html

Rozkład jazdy pociągów międzynarodowych dostępny jest na stronie zpcg.me/medjunarodni-red-voznje.html

Rozkład jazdy pociągów z Belgradu do Baru oraz z Suboticy do Baru najlepiej sprawdzać na stronie kolei serbskich www.srbvoz.rs/eng/timetable.html

UWAGA!!! - W rozkładzie jazdy 2016/2017 prowadzony jest remont trasy Belgrad - Bar. Od 15 lipca 2017 roku nastąpiły zmiany w rozkładzie: wszystkie pociągi kursują bez komunikacji zastępczej. Kursuje pociąg nocny Subotica - Bar z wagonami z Budapesztu i Pragi; wagony te kursują 2 razy w tygodniu, pociąg codziennie. Pociąg dzienny IC Tara Belgrad - Bar kursuje na całe trasie. Pociąg nocny Belgrad - Bar nie jeździ już objazdem. Szczegółowe informacje - rozkład jazdy i ceny Pociągiem do Czarnogóry - lato 2017

Kolej w Czarnogórze - mapa
(aut. Arbalete, CC-BY-SA, Wikimedia Commons)


2. JAK DOJECHAĆ KOLEJĄ DO CZARNOGÓRY?


Dojazd koleją do Baru i Podgoricy jest możliwy, aczkolwiek trwa znacznie dłużej niż na przykład lot samolotem z Berlina do Podgoricy i wychodzi znacznie drożej. Ze względu na remont linii Belgrad - Bar oraz planowany remont linii Budapeszt - Belgrad w najbliższych latach na części trasy może zostać wprowadzona zastępcza komunikacja autobusowa.

KROK 1:

Dojazd do Budapesztu. Mnóstwo różnych opcji - Wizzair, LOT, Polski Bus, pociąg tylko, jeżeli kupujemy bilety np. Bohumin - Budapeszt z kilkudniowym wyprzedzeniem po promocyjnej cenie w sklepie internetowym kolei czeskich www.cd.cz/eshop/. Bilety można kupić już za 16 euro.

Od 15 czerwca 2017 roku PKP Intercity wprowadziło nową ofertę Budapest Specjal. W zryczałtowanej taryfie sprzedawane są bilety powrotne ważne przez miesiąc, czyli powrót musi nastąpić do miesiąca od pierwszego dnia ważności biletu. Bilety obowiązują tylko w drugiej klasie pociągów bezpośrednich z Polski do Budapesztu

Ceny biletów Budapest Specjal dla osób dorosłych:

Warszawa - Budapeszt - Warszawa - 49 euro + miejscówki
Kraków - Budapeszt - Warszawa - 39 euro + miejscówki
Katowice - Budapeszt - Warszawa - 39 euro + miejscówki

Podróżni posiadający bilety wydane w taryfie Budapest Specjal muszą obowiązkowo pobrać miejscówki. Cena miejscówek to 3,5 euro przy podróżach z Polski do Budapesztu i 3 euro przy podróży z Budapesztu do Polski. Czyli przejazd w jedną stronę z Katowic do Budapesztu będzie nas kosztował 18,5 euro + cena miejscówki.

Pula biletów jest nielimitowana. Według mnie jest to bardzo atrakcyjna oferta, choć internauci narzekają na zbyt wysokie ceny. Moim zdaniem warto dopłacić niż tłuc się autokarem.

Więcej informacji o taryfie: Pociągiem do Budapesztu - nowa oferta PKP Intercity

KROK 2:

Dojazd pociągiem z Budapesztu do Belgradu. Kursują trzy pociągi dziennie, w tym jeden nocny, bilety tam i z powrotem można nabyć za 26 euro - biletów jest sporo i można je kupić przez internet.

Pociąg Budapeszt - Belgrad - rozkład jazdy i szczegółowe informacje

KROK 3:

Dojazd pociągiem z Belgradu do Baru lub Podgoricy. Ceny biletów znajdują się w dalszej części artykułu - bilet z Belgradu do Baru kosztuje 21 EUR + 3 EUR rezerwacja miejsca do siedzenia. Tylko 3 euro więcej zapłacimy za miejsce w wagonie z miejscami do leżenia, ale należy się przygotować na niski standard i dym papierosowy wsiąkający nie tylko w płuca, ale też ubranie.

Kursują dwa pociągi dziennie. W sezonie letnim kursuje ponadto pociąg Subotica - Bar.

UWAGA!!! - W rozkładzie jazdy 2016/2017 prowadzony jest remont trasy Belgrad - Bar. Od 15 lipca 2017 roku nastąpiły zmiany w rozkładzie: wszystkie pociągi kursują bez komunikacji zastępczej. Kursuje pociąg nocny Subotica - Bar z wagonami z Budapesztu i Pragi; wagony te kursują 2 razy w tygodniu, pociąg codziennie. Pociąg dzienny IC Tara Belgrad - Bar kursuje na całe trasie. Pociąg nocny Belgrad - Bar nie jeździ już objazdem. Szczegółowe informacje - rozkład jazdy i ceny Pociągiem do Czarnogóry - lato 2017

INNE MOŻLIWOŚCI DOJAZDU W SEZONIE:

W sezonie letnim kursują także wagony bezpośrednie z Budapesztu i Pragi (2-3 razy w tygodniu) do Baru. Przejazd w wagonie z miejscami do leżenia kolei węgierskich objęty jest ofertą Montenegro Specijal - podróż tam i z powrotem kosztuje 66 euro + 9,40 euro dopłaty za przejazd w wagonie z miejscami do leżenia w jedną stronę.

Koleje czeskie oferują promocję City Star, dobrą dla grup od dwóch do pięciu osób. Jedna osoba płaci pełną cenę biletu, druga kupuje bilet ze zniżką. Bilet City Star z Pragi do Baru dla dwóch osób kosztuje 294,60 EUR + dopłata za miejsce w wagonie sypialnym. Wagon sypialny kolei czeskich jest klimatyzowany i bardzo wygodny.

KOSZT PODRÓŻY POWROTNEJ:

Poniżej orientacyjny koszt podróży z Warszawy do Baru pociągiem PKP Intercity i dalej według cen promocyjnych w 2017 roku:

pociąg Ostrawa/Bohumin- Budapeszt: 16 euro x 2 = 32 euro.
pociąg Budapeszt - Belgrad: 26 euro.
pociąg Belgrad - Bar: 24 euro x 2 = 48 euro.

Bilet powrotny to koszt co najmniej 106 euro + cena biletu do Bogumina lub Ostrawy + dopłaty do kuszetek i sypialnych. Do Czech można dotrzeć na wiele sposobów. Nie udało mi się uzyskać od PKP Intercity informacji o cenie biletu z Warszawy do Ostrawy. Według kalkulatora Jizdenka bilet powrotny Warszawa - Ostrawa bez promocji kosztuje około 56 euro. Do ceny należy doliczyć miejscówki 2 x 3,5 Euro. Mieszkańcy południowej Polski mogą skorzystać z dużo tańszych połączeń Kolei Śląskich lub autobusów Leo Express Kraków - Katowice - Bohumin.

W sezonie, przy kupnie biletu Montenegro Specijal, cena biletu powrotnego Ostrawa/Bohumin - Bar wyniesie 98 euro + dopłaty.

Tani bilet na pociąg Bohumin - Budapeszt w sklepie kolei czeskich

3. PODRÓŻ KOLEJĄ PO CZARNOGÓRZE


Kolej w Czarnogórze to popularny i całkiem wygodny środek transportu, aczkolwiek liczba miejsc, do których można dotrzeć pociągiem, jest bardzo ograniczona. Pociągi dzielą się na lokalne i intercity - te drugie to zwykle pociągi międzynarodowe.

Częstotliwość kursowania pociągów przypomina regionalne linie kolejowe w Polsce. Zdarzają się sytuacje, że pociąg zostaje odwołany na przykład z powodu awarii pojazdu. Częste są opóźnienia w ruchu lokalnym, jednak nie są one tak duże, jak w przypadku pociągów międzynarodowych.

Tabor to stare zespoły trakcyjne RVR (kilka przeszło modernizację), nowe pociągi produkcji koncernu CAF oraz składy wagonowe. Wagony są stopniowo modernizowane.

Pociągiem można dojechać między innymi nad Jezioro Szkoderskie lub wysiąść w pobliżu lotniska Podgorica - godziny odjazdów pociągów nie są dogodne dla pasażerów samolotów.

Wagon kolei czarnogórskich

Ceny biletów w ruchu krajowym


Ceny biletów kolejowych w Czarnogórze nie należą do najniższych, ale nie są też wygórowane. W 2017 roku obowiązywały dwie taryfy - normalna oraz promocyjna, tylko dla pociągów lokalnych.

Ceny biletów w taryfie normalnej (stan na 15.05.2017):

Bar - Bijelo Polje - 7,20 EUR (II klasa) / 10.80 EUR (I klasa)
Bar - Sutomore - 1,20 EUR (II klasa) / 2 EUR (I klasa)
Bar - Virpazar - 1,20 EUR (II klasa) / 2 EUR (I klasa)
Bar - Aerodrom - 2 EUR (II klasa) / 2,80 EUR (I klasa)
Bar - Podgorica - 2,40 EUR (II klasa) / 3,60 EUR (I klasa)
Bar - Nikšić - 4,80 EUR (II klasa) / 7,20 EUR (I klasa)

Podgorica - Bar - 2,40 EUR (II klasa) / 3,60 EUR (I klasa)
Podgorica - Bijelo Polje - 5,20 EUR (II klasa) / 7,60 EUR (I klasa)
Podgorica - Aerodrom - 1,20 EUR (II klasa) / 2 EUR (I klasa)
Podgorica - Virpazar - 1,20 EUR (II klasa) / 2 EUR (I klasa)
Podgorica - Sutomore - 2 EUR (II klasa) / 2,80 EUR (I klasa)
Podgorica - Nikšić - 2,80 EUR (II klasa) / 4,20 EUR (I klasa)

Ceny biletów w taryfie promocyjnej (stan na 15.05.2017):

Bar-Virpazar - 1 EUR
Bar-Podgorica - 2 EUR
Bar-Danilovgrad - 3 EUR
Bar-Nikšić - 4 EUR
Bar-Kolašin - 4 EUR
Bar-Mojkovac - 4,50 EUR
Bar-Bijelo Polje - 5 EUR
Sutomore-Nikšić - 4 EUR
Podgorica-Danilovgrad - 1 EUR
Podgorica-Nikšić - 2 EUR
Podgorica-Nikšić tam i z powrotem - 3 EUR
Podgorica-Bijelo Polje - 3 EUR
Nikšić-Virpazar - 3 EUR
Bijelo Polje-Nikšić - 5 EUR

Uwagi do taryfy promocyjnej:

- podane ceny obowiązują w obu kierunkach. Czyli jeżeli podana jest cena biletu Bar - Podgorica 2 EUR, to tyle samo kosztuje bilet Podgorica - Bar.

- od podanych cen nie stosuje się dodatkowych zniżek i upustów.

- bilet kupiony u konduktora kosztuje o 1 EUR więcej.

- taryfa promocyjna obowiązuje tylko w pociągach oznaczonych jako "lokalni voz" w drugiej klasie.

Zmodernizowany pociąg RVR kolei czarnogórskich (aut. Prisztina, Wikimedia Commons)

Zniżki


Większość zniżek w kolejach czarnogórskich, podobnie jak w innych krajach bałkańskich, jest przeznaczona dla mieszkańców Czarnogóry, a dokument uprawniający do zniżki to specjalne legitymacje wydawane przez Željeznički prevoz Crne Gore.

- uczniom i studentom posiadającym legitymację K-15 przysługuje 50% zniżki.

- młodzież do ukończenia 26 roku życia, dziennikarze, emeryci i osoby, które ukończyły 60 rok życia mogą skorzystać ze zniżki 30% z legitymacją K-5.

- osoby, które ukończyły 75 rok życia, podróżują bezpłatnie z legitymacją K-5.

- dzieci do ukończenia 6 roku życia podróżują bezpłatnie, o ile opiekun posiada ważny bilet na przejazd pociągiem.

- dzieciom od 7 do 14 roku życia przysługuje zniżka 50%.

- grupy liczące więcej niż 6 osób mogą liczyć na zniżkę 30%.

Duże oszczędności przynosi kupno biletu miesięcznego na konkretną trasę, ale to nie dotyczy turystów.

Bilety sieciowe


Koleje czarnogórskie honorują międzynarodowe bilety sieciowe Interrail i Balkan Flexipass.

W ofercie kolei czarnogórskich jest roczny bilet sieciowy umożliwiający nieograniczone podróże pociągami po sieci kolejowej Czarnogóry. Bilet kosztuje 300 euro, więc dla turystów jest nieprzydatny.

Wagon kolei czarnogórskich - przedział pierwszej klasy

4. POŁĄCZENIA MIĘDZYNARODOWE


Czarnogóra posiada pasażerskie połączenie kolejowe z Serbią. Czynna jest również linia Podgorica - Szkodra, lecz nie kursują tam pociągi pasażerskie i nic nie zapowiada, aby coś się zmieniło. Linie wąskotorowe do Bośni i Hercegowiny oraz Chorwacji zostały rozebrane w latach siedemdziesiątych XX wieku i dojedziemy tam tylko autobusem (tych na szczęście kursuje sporo).

Połączenia kolejowe Czarnogóra - Albania


Z Podgoricy prowadzi linia kolejowa do odległego o ok. 65 kilometrów albańskiego miasta Szkodra. Po linii kursują jedynie pociągi towarowe. O uruchomieniu przewozów pasażerskich mówi się od kilku lat, jednak nic z tego nie wynika. Tradycyjnie do Albanii można było dojechać busem przez Ulcinj lub taksówką do granicy i dalej busem.

Latem 2016 roku w internetowych rozkładach jazdy pojawiły się bezpośrednie autobusy z Podgoricy do Szkodry i Tirany firm Old Town Travel, Drita Travel i Bjelopavlia Trans. Autobusy kursują nieregularnie i dla pewności należy sprawdzać rozkład jazdy na stronach:

busticket4.me
http://waytomonte.com/en/static/bus-schedule

Ceny za przejazd Pogdorica - Szkodra wynosiły 13-18 euro w jedną stronę.

Połączenia kolejowe Czarnogóra - Serbia


Trasa Belgrad - Bar uważana jest za jedną z najpiękniejszych na świecie (odcinek Bijelo Polje - Podgorica). Jednak nie nastawiajcie się na piękne widoki i zdjęcia, bowiem pociąg dzienny z Belgradu do Baru z reguły najpiękniejszy odcinek pokonuje po zmroku. Za to w drodze powrotnej można podziwiać piękne widoki, jednak trzeba mieć trochę szczęścia i dostać właściwą miejscówkę lub siedzieć tak, aby móc wyjść na korytarz zrobić zdjęcia. Nie zawsze jest to możliwe, ponieważ zdarzają się pociągi z klimatyzowanymi wagonami, w których nie można otworzyć okien, a czasami tłok nie pozwala na poruszanie się po pociągu. Pociągi często nabierają opóźnień sięgających nawet sześciu i więcej godzin, dlatego nie należy planować przesiadek lub wypoczynku w oparciu o rozkład jazdy.

UWAGA!!! - W rozkładzie jazdy 2016/2017 prowadzony jest remont trasy Belgrad - Bar. W lecie bez komunikacji zastępczej pojedzie pociąg nocny Belgrad - Bar, jadący drogą okrężną przez Kragujevac. Pociąg dzienny IC Tara Belgrad - Bar na odcinku Belgrad - Lajkovac będzie obsługiwany zastępczą komunikacją autobusową. Jak poinformował nas jeden z czytelników, wbrew wcześniejszym informacjom od kolei węgierskich, pociąg nocny Subotica - Bar oraz wagony bezpośrednie Budapeszt - Bar nie kursują. Szczegółowe informacje - rozkład jazdy i ceny Pociągiem do Czarnogóry - lato 2017

Rozkład jazdy kolei serbskich
Rozkład jazdy na stronie kolei czarnogórskich

Pociągi w sezonie letnim są zatłoczone i zwykle doznają nawet kilkugodzinnych opóźnień (podobno nie zawsze). Należy pamiętać o utrudnieniach na dworcu kolejowym w Belgradzie, gdzie w związku z realizacją projektu „Belgrad na wodzie” trwa rozbiórka torowiska oraz przebudowa stacji i okolic.

W pociągach obowiązuje całkowita rezerwacja miejsc. Cena biletu to : 21,00 euro + 3 euro (2 klasa) i 31,80 euro + 3 euro (1 klasa). 3 euro to koszt rezerwacji w wagonie z miejscami do siedzenia. W pociągach obowiązuje całkowita rezerwacja miejsc. Koszt rezerwacji miejsca do siedzenia to 3 euro. W pociągach nocnych warto wykupić miejsce leżące - dopłata za miejsce w sześcioosobowym przedziale to tylko 6 euro, natomiast miejsce w trzyosobowym przedziale wagonu sypialnego kosztuje 15 euro. (ceny sprawdzane 15.05.2017)

Przewóz samochodu na trasie Belgrad-Bar: 30 euro

Bilet Subotica - Bar z rezerwacją miejsca do siedzenia kosztuje 30 euro, z Nowego Sadu do Baru 26,80 euro. Dopłaty do kuszetek i wagonów sypialnych wynoszą tyle samo, co w przypadku pociągu Belgrad - Bar. Do pociągu Subotica - Bar kilka razy w tygodniu dołączane są węgierskie wagony bezpośrednie z miejscami do leżenia i wagon sypialny. Są to wagony starego typu, bez klimatyzacji. Bilet z Budapesztu do Baru i z powrotem w ofercie specjalnej kosztuje 66 euro, natomiast dopłata za miejsce w kuszetce sześcioosobowej wynosi 9,40 euro, w czteroosobowej 14 euro. Miejsce w trzyoosobowym przedziale w wagonie sypialnym 15,40 euro.

Poza sezonem letnim obowiązuje oferta promocyjna Bar Special - bilety sprzedawane w ramach promocji z Belgradu do Baru kosztują 9,90 euro (wagon z miejscami do siedzenia), 14,90 euro (kuszetka sześcioosobowa), 24,90 (wagon sypialny, przedział trzyosobowy). Pula biletów w promocyjnych cenach jest ograniczona.

Kupno biletów na pociągi do Baru jest skomplikowane. Jak donoszą fora internetowe, bilety należy kupować na miejscu. Można poprosić o pomoc obiekty noclegowe lub couchsurferów, u których się zatrzymamy.

Ceny biletów międzynarodowych


Poniżej ceny biletów międzynarodowych na pociągi z Serbii do Czarnogóry i z powrotem. Ceny były sprawdzane na stronach kolei serbskich i czarnogórskich, stan z 15 maja 2017 roku.

W sezonie letnim obowiązuje również promocja kolei węgierskich "Montenegro Special" na przejazdy z Budapesztu do Podgoricy i Baru. Bilet powrotny relacji Budapeszt - Podgorica i Budapeszt - Bar kosztuje 66 euro, do tego należy uiścić dopłatę za miejsce w wagonie z miejscami do leżenia (9,40 EUR w jedną stronę). Bilety można nabyć w kasach kolei węgierskich. Zapowiadano wprowadzenie możliwości kupna biletów przez internet w 2017 roku, jednak zapowiedzi nie zrealizowano.

Ceny biletów międzynarodowych z Suboticy i Belgradu:

Belgrad - Podgorica - 19,20 EUR (II klasa) / 28,80 EUR (I klasa)
Belgrad - Bar - 21 EUR (II klasa) / 31,80 EUR (I klasa)
Belgrad - Bijelo Polje - 14,60 EUR (II klasa) / 22,20 EUR (I klasa)
Belgrad - Sutomore - 21 EUR (II klasa) / 31,60 EUR (I klasa)

Nowy Sad - Bar - 23,80 EUR (II klasa) / 36 EUR (I klasa)
Nowy Sad - Podgorica - 22 EUR (II klasa) / 33 EUR (I klasa)
Nowy Sad - Bijelo Polje - 17,40 EUR (II klasa) / 26,40 EUR (I klasa)
Nowy Sad - Sutomore - 23,80 EUR (II klasa) / 35,80 EUR (I klasa)

Subotica - Bar - 27 EUR (II klasa) / 40,80 EUR (I klasa)
Subotica - Podgorica - 25,20 EUR (II klasa) / 37,80 EUR (I klasa)
Subotica - Bijelo Polje - 20,60 EUR (II klasa) / 31,20 EUR (I klasa)
Subotica - Sutomore - 27 EUR (II klasa) / 40,60 EUR (I klasa)

Dopłaty do biletów:

rezerwacja miejsca w wagonie z miejscami do siedzenia: 3 EUR
miejsce w wagonie z miejscami do leżenia: 6 EUR (Bc - II klasa)
miejsce w wagonie z miejscami do leżenia: 9 EUR (Ac - I klasa)
miejsce w wagonie sypialnym (3-osobowy) - 15 EUR
miejsce w wagonie sypialnym (2-osobowy) - 20 EUR
miejsce w wagonie sypialnym (1-osobowy) - 45 EUR
transport samochodu: 30 EUR

Zniżki w ruchu międzynarodowym


Przy przejazdach pociągami międzynarodowymi można uzyskać szereg zniżek honorowanych przez koleje czarnogórskie:

- grupom liczącym 6 i więcej osób przysługuje zniżka 30%.

- grupom liczącym 12 i więcej osób, podróżującym poza sezonem letnim (czyli nie dotyczy okresu 1.6 - 31.8) przysługuje zniżka 50%.

- dzieci od siódmego do ukończenia 14-ego roku życia płacą 50% ceny biletu.

- dzieci do ukończenia 6-ego roku życia podróżują bezpłatnie, o ile opiekun posiada ważny bilet na przejazd pociągiem i nie zajmują osobnego miejsca. Jeżeli dziecko chce mieć osobne miejsce, płaci 50% ceny biletu.

- osoby posiadające legitymację RAIL PLUS są uprawnione do zniżki 30%. Legitymację mogą wystawić między innymi koleje serbskie i czarnogórskie. Koszt rocznej legitymacji to 15 EUR.

- grupy od 2 do 5 podróżnych mogą skorzystać z oferty CITI STAR. Pierwszy pasażer płaci pełną cenę biletu, pozostali mają 20% zniżki.

- posiadacze legitymacji FIP płacą 50% ceny biletu.

- przewóz psa ze zniżką 50%.

Widok na czarnogórskiej części linii Belgrad - Bar (aut. Charlie, CC-BY, flickr.com)

5. HISTORIA KOLEI W CZARNOGÓRZE


Kolej w Czarnogórze ma bogatą i ciekawą historię, podobnie zresztą jak kraj. Przygotowałem krótki zarys historii kolei czarnogórskich z najważniejszymi wydarzeniami.

Za początek kolei w Czarnogórze jedni uważają rok 1901, inni rok 1908. W 1901 doprowadzono na terytorium dzisiejszej Czarnogóry tory kolei wąskotorowej Gabela - Zelenika. Pierwszy pociąg dotarł do Zeleniki 16 lipca 1901 roku. Odcinek Sutorina - Zelenika, który liczy się jako terytorium dzisiejszej Czarnogóry, liczył jedynie 11,5 km i był bardzo krótki w stosunku do długości całej linii, więc wielu miłośników kolei, czarnogórskich kolejarzy i historyków przyjmuje za początek kolei rok 1908. Stacje na terytorium Czarnogóry to Sutorina, Igalo, Herceg Novi, Savina, Zelenika. Linia biegła wzdłuż wybrzeża, a pociągi jechały z prędkością 20 km/h. Rozstaw szyn 760 mm.

O budowie pierwszej czarnogórskiej linii kolejowej mówiono już pod koniec XIX wieku. Brano pod uwagę wiele koncepcji, między innymi Plavnica - Danilovgrad, Nikšić - Jezioro Szkoderskie i Andrijevica - Jezioro Szkoderskie. W 1901 roku władze rozpisały przetarg na budowę linii Bar - Nikšić, padały też propozycje budowy Kolei Transbałkańskiej z Budapesztu lub Wiednia do Morza Adriatyckiego.

Poszukiwania inwestora przyniosły efekty - w budowę linii zainwestowali Włosi, zachęceni widmem wydobycia złóż surowców mineralnych w Czarnogórze. Linia miała służyć do transportu surowców do portu w Barze, a stamtąd do Włoch. W 1905 roku rozpoczęto budowę portu w Barze, wiosną 1906 roku ruszyła budowa linii kolejowej Bar - Virpazar. Budowa linii przedłużała się z powodu licznych konfliktów pomiędzy czarnogórskimi pracownikami a włoskimi pracodawcami. Włosi skarżyli się na brak dyscypliny pracowników, pracownicy natomiast strajkowali.

26 września 1908 roku pierwsza lokomotywa przejechała trasę Bar - Virpazar. Linia łączyła port w Barze z portem Virpazar na Jeziorze Szkoderskim.

Kolej wąskotorowa Bar - Virpazar (brak licencji, Wikimedia Commons)

Przed wybuchem I wojny światowej rozważano przedłużenie linii Gabela - Zelenika do Baru; widzieli w tym interes głównie Węgrzy, lecz wybuch wojny zmusił do rezygnacji z planów.

W 1927 roku dokończono budowę linii kolejowej Podgorica - Donja Plavnica. Dzięki budowie tej linii transport towarów i pasażerów odbywał się w sposób następujący - z Baru do Virpazaru ładunek przewoził pociąg, pomiędzy Virpazarem a Donją Plavnicą podróż odbywała się na promie przez Jezioro Szkoderskie, następnie towar znów ładowano na pociąg i przewożono do Podgoricy. W drugim kierunku tak samo. Linia Podgorica - Donja Plavnica również była linią wąskotorową.

W 1935 roku rozpoczęła się budowa linii kolejowej Belića - Nikšić. Linię oddano do użytku 12 lipca 1938 roku, a pierwszy pociąg pasażerski przyjechał do Nikšića 11 września 1938 roku. Planowano wydłużenie linii do Podgoricy, jednak plany pokrzyżował wybuch drugiej wojny światowej. Przed drugą wojną światową sieć kolei w Czarnogórze liczyła 147 km.

Plany budowy linii kolejowej Nikšić - Podgorica zrealizowano po zakończeniu drugiej wojny światowej. Prace przy budowie rozpoczęły się wiosną 1947 roku, a 15 miesięcy później o długości ponad 56 km została oddana do użytku. Uroczyste otwarcie linii miało miejsce w Nikšiću 20 kwietnia 1947 roku. Linię budowało mnóstwo mieszkańców, w tym młodzież (łącznie ponad 20 tys. osób) , w czynie społecznym, stąd nazwa linii "omladinska pruga". Na trasie wydrążono 11 tuneli o łącznej długości 3241 m, z czego najdłuższy liczył 1230 metrów długości, siedem stacji, mosty i dwa wiadukty. Pierwszy pociąg z Nikšića do Podgoricy (wtedy Titovgrad) wyruszył w trasę 12 lipca 1948 roku.

Lata pięćdziesiąte XX wieku to dynamiczny rozwój portu w Barze i powstanie pierwszego odcinka normalnotorowego w Czarnogórze - w 1959 roku linia normalnotorowa połączyła Bar i Podgoricę, dzięki czemu nie trzeba było korzystać z promu przez Jezioro Szkoderskie. Linie wąskotorowe Podgorica - Plavnica i Bar - Virpazar zostały rozebrane.

W latach sześćdziesiątych priorytetową inwestycją w Jugosławii była budowa linii kolejowej Belgrad - Bar. Z powodu ukształtowania terenu było to bardzo trudne zadanie.
br> 27 lipca 1965 zakończono prace remontowe przy linii Podgorica - Nikšić - od tego dnia funkcjonuje jako linia normalnotorowa.

Koniec lat sześćdziesiątych w całej Jugosławii odznacza się upadkiem kolei wąskotorowych. Nie inaczej było w Czarnogórze. 30 czerwca 1968 o 11 odjechał ostatni pociąg pasażerski ze stacji Zelenika.

W 1976 roku zamknięto linię wąskotorową Belića - Nikšić. Obie linie zostały zamknięte pomimo protestów mieszkańców Czarnogóry; do dziś wielu mieszkańców uważa decyzję o likwidacji wspomnianych wąskotorówek za największy błąd władz Jugosławii w zakresie transportu kolejowego.

Budowę linii Belgrad - Bar zakończono wiosną 1976 roku. Sieć kolejowa Czarnogóry liczyła wtedy 225 kilometrów.

W połowie lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku rozpoczęto prace przy budowie linii Szkodra - Podgorica. Linia miała zostać wybudowana tuż po wojnie, kiedy w ramach współpracy jugosłowiańsko-albańskiej kolejarze z krajów Jugosławii brali udział w budowie albańskich linii kolejowych. Przebieg linii wyznaczono już w 1948 roku, jednak inicjatywa popadła w zapomnienie aż na trzy dekady.

O projekcie przypomniano sobie dopiero w 1974 roku. Rozmowy przedstawicieli kolei albańskich i kolei Jugosławii zakończyły się 6 kwietnia 1979 roku podpisaniem w Tiranie porozumienia o budowie linii Podgorica - Szkodra. Rok później władze państwowe obu krajów ratyfikowały porozumienie, a w 1983 roku rozpoczęto budowę linii.

W czasie budowy linii wyremontowano dworzec kolejowy w Podgoricy. Nie doszła do skutku budowa stacji kolejowej w Tuzi, gdzie miało znajdować się aż 6 torów. Uroczyste otwarcie jugosłowiańskiej części linii Podgorica - Szkadar odbyło się 11 kwietnia 1986 roku na stacji w Podgoricy. Na odcinku linii biegnącym przez terytorium dzisiejszej Czarnogóry wybudowano dziesięć mostów i trzy tunele. W 1986 roku prędkość maksymalna na linii wynosiła 100 km/h .

1 września 1986 roku wyjechał pierwszy pociąg towarowy z Jugosławii do Albanii. Z Podgoricy do Szkodry nigdy nie wyjechał pociąg pasażerski.

Nowoczesna linia od początku przynosiła ogromne straty. W czasie wojny domowej w Jugosławii i po jej zakończeniu rozkradziono duże fragmenty torowiska.

Linii groziła likwidacja, ale została odnowiona w 2002 roku. Na 2010 rok planowano rewitalizację linii, jednak inwestycja nie doszła do skutku. Obecnie pomiędzy Podgoricą a granicą albańską kilka razy w tygodniu kursują pociągi towarowe.

Likwidacja i rozebranie torowiska w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku groziło również linii kolejowej Podgorica - Nikšić. Linia nie była remontowana od 1965 roku, stan torowiska był fatalny, z roku na rok przewóz pasażerów i towarów spadał. Po zakończeniu wojny domowej kwestia przyszłości tej linii podzieliła władze; dopiero po kilku latach zdecydowano się na remont.

Linia Podgorica - Nikšić znalazła się w centrum uwagi instytucji związanych z Unią Europejską, bowiem pojawiły się plany odbudowania odcinka Nikšić - Belića i później połączenia portu w Barze linią kolejową z Sarajewem. Między innymi dzięki temu udało się uzyskać dotacje i kredyty na remont trasy.

Od 2003 roku nie kursowały pociągi pasażerskie z Podgoricy do Nikšića, linia była wykorzystywana jedynie przez pociągi towarowe.

7 marca 2006 roku rozpoczęto prace remontowe na linii. Linia została odnowiona i zelektryfikowana. Wyremontowana linia została oddana do użytku w 2012 roku. Obecnie kursują po niej pociągi pasażerskie i towarowe.

Rozdział opracowany na podstawie pracy zbiorowej "100 godina Željeznice Crne Gore".

Nowy pociąg kolei czarnogórskich na stacji Nikšić (aut. Phil Richards, CC-BY-SA, flickr.com)

6. CIEKAWOSTKI KOLEJOWE


Kolej wąskotorowa Nikšić - Bileća


Kolej łącząca leżący dziś w Czarnogórze Nikšić z bośniackim miastem Bileća to kolejna ciekawostka dotycząca kolei wąskotorowych w regionie, zlikwidowanych już dawno temu.

Projekt budowy linii kolejowej powstał w 1925 roku, budowa rozpoczęła się dopiero 10 lat później - 25 września 1935 roku, kiedy położono kamień węgielny pod budynek staci Nikšić i poświęcono plac budowy.

Budowa linii o długości 71 kilometrów trwała prawie 13 lat. Problemem był górzysty teren, budowa mostu na rzece Zeta, oraz konieczność wydrążenia siedmiu tuneli o łącznej długości 962 metrów, przy czym najdłuższy tunel o nazwie Božura miał 265 metrów. Linia miała rozstaw szyn 760 mm. Na trasie było sześć stacji: Petrovići, Vilusi, Podbožur, Trubjela, Stuba i Nikšić. Wszystkie budynki stacji zostały wybudowane z kamienia.

12 lipca 1938 roku linię oddano do użytku, pierwszy pociąg ze stacji Bileća przyjechał do Nikšića 11 września 1938 roku, w rocznicę wyzwolenia miasta z okupacji tureckiej w 1877 roku. Jak donoszą ówczesne kroniki, na przyjazd pierwszego pociągu czekało 5000 osób, we wszystkich domach wywieszono flagi, a sam pociąg przyjechał z dwugodzinnym opóźnieniem. Uroczystości zamieniły się w demonstrację przeciwko rządowi.

Linia Nikšić - Bileće po drugiej wojnie światowej była najważniejszą linią kolejową łączącą Czarnogórę z pozostałymi krajami Jugosławii do czasu budowy linii Belgrad - Bar. Prowadzono na niej ruch pasażerski i towarowy.

Linię zamknięto w 1976 roku, a ostatni pociąg odjechał z Nikšića 29 maja 1976 roku o 13:18.

1 czerwca 1976 roku zamknięto linię Hum - Trebinje - Bileća.

Katastrofa kolejowa w Bioče


23 stycznia 2006 roku miała miejsce najtragiczniejsza katastrofa kolejowa w dziejach kolei czarnogórskich. W miejscowości Bioče, 10 kilometrów od Podgoricy, pociąg lokalny relacji Bijelo Polje - Bar wykoleił się na wiadukcie i spadł do wąwozu rzeki Moračy.

W katastrofie zginęło 47 osób a ponad 200 zostało rannych. Połączenie obsługiwał 20-letni spalinowy zespół trakcyjny RVR, który rok wcześniej przeszedł remont. Nie ustalono oficjalnej przyczyny katastrofy - według komisji badającej przyczyny pojazd był sprawny. Przed sądem na ławie oskarżonych zasiadło 12 pracowników kolei czarnogórskich - jedynie maszynista został uznany winnym i skazany na 6 lat pozbawienia wolności, pozostałych 11 pracowników zostało uniewinnionych.

O zdarzeniu przypomina tablica pamiątkowa w pobliżu miejsca katastrofy, przed którą każdego roku w rocznicę katastrofy delegacja kolei czarnogórskich składa wieńce.

Pozostałości po kolejach wąskotorowych


Koleje wąskotorowe mogły być jedną z największych atrakcji Czarnogóry, jednak do dziś pozostało po nich bardzo niewiele.

W Podgoricy stoi lokomotywa "Lovćen" wyprodukowana w 1910 roku przez firmę Orenstein & Koppel. Lokomotywa obsługiwała połączenie Bar - Virpazar i nigdy nie prowadziła pociągu do Podgoricy.

W Barze przy stacji kolejowej wystawiono natomiast parowóz "Sutorman" z 1910 roku.

W miejscowości Zelenika starą linię wąskotorową przypominają resztki mostu kolejowego obok mostu drogowego. Stary most kolejowy podobno jest także w miejscowości Meljine, ale nie udało mi się odnaleźć na mapach. Zachował się również budynek stacji Sutorina.

W mieście Herceg Novi promenada biegnie po starej linii kolejowej i przechodzi przez stary tunel kolejowy.

W Trebinje można zobaczyć parowóz jako pomnik.

Herceg Novi - stary tunel kolejowy (aut. Kleeblatt87, CC-BY-SA, flickr.com)

7. KOLEJ W CZARNOGÓRZE NA YOU TUBE


Kolej w Czarnogórze została uwieczniona na wielu filmach na You Tube. Podobnie jak w artykułach o kolejach w małych krajach, wybrałem dla was najciekawsze nagrania - głównie pokazujące trasy pociągów.

Reportaż o kolejach na You Tube (04:16)(2017)
Różne pociągi na linii Belgrad - Bar w Czarnogórze (11:24)(2016)
Linia Podgorica - Nikšić (36:11)(2014)
Linia Belgrad - Bar - cały odcinek czarnogórski (35:50)(2014)
Linia Belgrad - Bar - reportaż z podróży na całej linii (45:32)(2014)
Linia Belgrad - Bar - odcinek Bar - Podgorica (21:55)(2013)
Linia Belgrad - Bar - odcinek Lutovo - Podgorica (17:52)(2013)

Źródła:

[1] www.novineniksica.me/?p=294
[2] www.vijesti.me/vijesti/111-godina-zeljeznice-u-crnoj-gori-163407
[3] //forum.cdm.me/showthread.php?92420-novi-voz-i-%9Eeljeznica/page8
[4] www.blic.rs/vesti/drustvo/nvo-istina-o-nesreci-na-biocu-ni-nakon-devet-godina-jos-nije-utvrdena/0k19rf3